Kołki w budowie maszyn i urządzeń mają dwojakie zastosowanie:
ustalanie położenia jednej części lub zespołu części względem innej części bądź też zespołu części;
mocowanie dwóch części: nieruchome lub ruchome.
Pierwsze z wyżej wymienionych ma również miejsce w przypadku mocowania za pomocą kołków, jednakże chodzi tutaj o takie ustalenie położenia dwóch części, które nie wiąże się z poprawnym ich unieruchomieniem względem siebie. Innymi słowy, same kołki nie wystarczą do zamocowania, a jedynie służą do ustalenia położenia dwóch części względem siebie.
Podstawowe rodzaje kołków można zobaczyć na rysunku 1.
Rys. 1
Podstawowe typy kołków: a) kołki stożkowe niehartowane (PN-EN 22339:2000); b) kołki stożkowe z wewnętrznym gwintem (PN-EN 28736:2001); c) kołki stożkowe z gwintowanym czopem niehartowane (PN-EN 28737:2001); d) kołki walcowe ze stali niehartowanej lub z austenitycznej stali nierdzewnej (PN-EN ISO 2338:2003) ze stali hartowanej lub z martenzytycznej
stali nierdzewnej (PN-EN ISO 8734:2003); e kołki karbowane na całej długości; f) kołki sprężyste rozcięte lekkie (PN-EN ISO 13337:2002); g) kołki sprężyste zwijane lekkie (PN-EN ISO 8750:2007 (U)).
Połączenia kołkowe
Stożkowe połączenie kołkowe można zastosować do zamocowania np. tulejki na wałku tak jak ma to miejsce na rysunku 2. Takie mocowanie zapobiega obrotowi tulejki oraz jej przemieszczaniu się wzdłuż osi otworu.
Rys. 2
Przykład połączenia kołkowego stożkowego wałka i tulejki.
Powyższy sposób mocowania można zastąpić kołkiem walcowym montowanym na lekki wcisk poprzecznie, to znaczy tak, że przechodzi on przez oś otworu jak zostało to pokazane na poniższej ilustracji.
Rys. 3
Przykład połączenia kołkowego walcowego poprzecznego wałka i tulejki.
Kolejnym typem połączenia wałka z otworem za pomocą kołka walcowego to połączenie styczne pokazane na rysunku 4.
Rys. 4
Połączenie kołkowe walcowe styczne.
Ostatnim typem połączenia wałka z tuleją za pomocą kołka walcowego to połączenie wzdłużne pokazane na poniższym rysunku.
Rys. 5
Przykład wzdłużnego połączenia wałka z tuleją.
Przykłady połączeń kołkowych stożkowych z gwintem wewnętrznym i zewnętrznym pokazane zostały na rysunku poniżej.
Rys. 6
Połączenia kołkowe stożkowe: a) dla kołka z gwintem wewnętrznym; b) dla kołka z gwintem zewnętrznym.
Istnieją również połączenia kołkowe umożliwiające przemieszczanie się jednego elementu względem drugiego w określony sposób. Przykład zamocowania, gdzie możliwy jest obrót wałka względem korpusu tudzież tulejki pokazany został na rysunku 7 a, zaś na rysunku 7 b widoczny jest wałek, który ma ograniczony zakres ruchu wzdłuż osi oraz możliwość obrotu.
Rys. 7
Połączenia kołkowe ruchome: a) obrotowe; b) obrotowe z ograniczonym zakresem ruchu wzdłuż osi wałka.
